Evocirani potencijali - VEP, SSEP, AEP


Evocirani potencijali (EP) su moždani odgovor na ponavljanu stimulaciju određenog nervnog puta, neurofiziološka tehnika ispitivanja senzornih sistema: vidnog, slušnog i osećaja dodira. Senzorni putevi se stimulišu odgovarajućim nadražajima: vid putem slike na monitoru (vizuelni evocirani potencijali - VEP), sluh putem tona na slušalicama (auditivni evocirani potencijali - AEP), dodir putem elektrode postavljene na ruku ili nogu iznad senzornog živca (somatosenzorni evocirani potencijali - SSEP). Odgovor nervnog sistema na karakteristične senzorne nadražaje registruje se elektrodama koje su postavljene na telu i na glavi: iznad kore mozga, moždanog stabla, kičmene moždine, perifernih živaca.


Evocirani potencijali registrovani na ovaj način su korisni za ranu dijagnostiku oštećenja vida i sluha, razlikovanje neurorizične dece sa moždanim oštećenjima, dece sa cerebralnom paralizom, kod psihomotorne retardacije, za dijagnostiku i praćenje demijelinizacionih bolesti, epilepsija, tumora vidnog puta, slušnog nerva i pontocerebelarnog ugla, neurokutanih bolesti, neurometaboličkih i neurodegenerativnih bolesti, ispitivanje stanja nevnog sistema nakon povrede mozga, kao pomoć u diferenciranju tipa glavobolje i mnogim drugim indikacijama. Rana dijagnostika ovih oboljenja uz pomoć EP, omogućava pravovremeno lečenje i rehabilitaciju bolesnika.


Ova savremena metoda zasnovana je na primeni računarske opreme za doziranu stimulaciju i brzo registrovanje električne aktivnosti mozga uz primenu najsavremenijih softvera za obradu podataka.


Tehnika ispitivanja evociranim potencijalima je bezbolna, neinvazivna dijagnostička metoda, koja u proseku traje od 30 do 90 minuta (zavisno od vrste ispitivanja, uzrasta i stanja bolesnika) i zahteva kvalitetnu saradnju ispitivača sa bolesnikom. Kod pacijenata koji zbog prirode poremećaja nisu u stanju da sarađuju i male dece, može se izvršiti premedikacija, primenom blažih sredstva za smirenje ili se ispitivanje radi u vreme prirodnog spavanja ispitanika.


Danas su evocirani potencijali postali standardna dijagnostička metoda u kliničkim ispitivanjima u neurologiji, oftalmologiji, otorinolaringologiji i drugim granama medicine, samostalno ili u kombinaciji sa elektroencefalografijom (EEG) i elektromioneurografijom (EMNG).


Zahvaljujući EP, moguće je utvrditi početna oštećenja nervnih puteva pre pojave kliničkih znakova i simptoma. Registrovanjem evociranih potencijala mogu se ustanoviti sledeći poremećaji;


  • oštećenje vidnog živca i pre pojave umanjenja vida ili promena na očnom dnu

  • oštećenja mijelinskog omotača nerava kod demijelinizacionih bolesti (npr multipla skleroza), merenjem brzina provođenja električnih impulsa duž nervnih vlakana koja vode prema mozgu i

  • ispitati stanje provodljivosti u moždanim putevima


Dobijeni podaci doprinose lakšem postavljanju dijagnoze niza neuroloških, oftalmoloških i drugih bolesti koje oštećuju senzorne sisteme.



Način registrovanja evociranih potencijala


Vizuelni (vidni) evocirani potencijali (VEP)


U toku ispitivanja, vrši se stimulacija mrežnjače oka treperavom svetlošću ili svetlo-tamnim poljima. Postupak se sprovodi tako da bolesnik sedi u zamračenoj i od buke izolovanoj prostoriji i gleda televizijski ekran na kome je prikazana animacija šahovske table. Crni i beli kvadratići na tabli naizmično svetle u određenim vremenskim razmacima, što predstavlja vidni nadražaj koji u vidu električnog impulsa putuje od oka prema mozgu. Na bolesnikovu glavu su postavljene površinske elektrode koje prate i registruju te električne impulse do dolaska u potiljačni deo mozga, gde se ti nadražaji prepoznaju. Svako oko se ispituje posebno. Pri tome je važno da osoba koja inače nosi naočare ili sočiva ispitivanje obavi sa njima. Usporenje provođenja električnih impulsa, u poređenju sa nalazom zdravih ispitanika iste životne starosti, govori u prilog oštećenja vidnog puta, od oka do centra za vid.


Somatosenzorni evocirani potencijali (SSEP)


Tokom ispitivanja SSEP se električnim nadražajima stimuliše periferni nerv, a njegov odgovor se registruje površinskim elektrodama postavljenim na poglavini u predelu somatosenzorne kore. Registrovanjem SSEP nad različitim nivoima kičmene moždine može se dobiti uvid u stanje senzitivnih sistema od udova do nivoa registrovanja.


Auditivni evocirani potencijali (AEP)


AEP se primenjuju za objektivnu dijagnostiku perifernih i centralnih oštećenja sluha. Ispitivanje se vrši stimulacijom slušnih receptora uz pomoć slušalica, a auditivni potencijali se registruju u predelu akustične kore temporalnog režnja, površinskim elektrodama postavljenim na poglavinu adhezivnom pastom.